وبلاگ
روش کالیبره کردن ضخامت سنج
ترمومتر لیزری چیست و چگونه کار میکند؟
آموزش تست دینام خودرو با مولتی متر
کاربرد ترمومتر تماسی در موتورخانه ها
موتورخانه یکی از مهمترین بخشهای تأسیسات ساختمان است و عملکرد صحیح تجهیزات آن تا حد زیادی به کنترل و اندازهگیری دما وابسته است. در این فضا تجهیزاتی مانند دیگ، پمپ، مبدل حرارتی، لولههای رفت و برگشت، منابع آب گرم، شیرآلات و سیستمهای گرمایشی به صورت مداوم در حال کار هستند و تغییر دمای هر یک از این بخشها میتواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت عملکرد سیستم ارائه دهد. ترمومتر تماسی یکی از ابزارهای کاربردی برای بررسی مستقیم دمای سطوح، لولهها و برخی سیالات در موتورخانه است و بهخصوص زمانی اهمیت پیدا میکند که نیاز به اندازهگیری دقیق دمای یک نقطه مشخص وجود داشته باشد. در سیستمهای گرمایشی، اندازهگیری دمای رفت و برگشت و مقایسه اختلاف دما از کاربردهای مهم تجهیزات اندازهگیری دما محسوب میشود و میتواند در بررسی عملکرد و بالانس سیستم مورد استفاده قرار گیرد.
ترمومتر تماسی چیست؟
ترمومتر تماسی ابزاری برای اندازهگیری دماست که برخلاف ترمومترهای مادون قرمز، برای اندازهگیری باید سنسور یا پرُب آن با سطح یا محیط موردنظر تماس داشته باشد. این تجهیزات میتوانند از انواع مختلف حسگرهای دمایی مانند ترموکوپل یا سنسورهای مقاومتی استفاده کنند و بسته به نوع پرُب، برای اندازهگیری دمای سطح، لوله، هوا یا برخی محیطهای دیگر به کار بروند. در موتورخانه، مزیت مهم ترمومتر تماسی این است که کاربر میتواند پرُب را مستقیماً روی نقطه موردنظر قرار دهد و دمای همان نقطه را اندازهگیری کند؛ موضوعی که در برخی سطوح فلزی، براق یا دارای شرایط نامناسب برای اندازهگیری مادون قرمز اهمیت بیشتری پیدا میکند. برخی ترمومترهای حرفهای HVAC نیز امکان استفاده از پرُبهای تماسی مختلف را فراهم میکنند تا بتوان از یک دستگاه برای اندازهگیری دما در بخشهای مختلف سیستم استفاده کرد.
برای کسب اطلاعات بیشتر، پیشنهاد میکنیم مقاله « نحوه افزایش دقت ترمومتر تماسی » را نیز مطالعه کنید.
چرا اندازهگیری دما در موتورخانه اهمیت دارد؟
دمای تجهیزات موتورخانه تنها یک عدد ساده نیست و میتواند اطلاعاتی درباره نحوه عملکرد سیستم در اختیار تکنسین قرار دهد. زمانی که دمای رفت، برگشت، ورودی و خروجی تجهیزات با یکدیگر مقایسه میشود، میتوان متوجه شد که انتقال حرارت در سیستم به شکل مورد انتظار انجام میشود یا خیر. برای مثال، اندازهگیری دمای رفت و برگشت در مدار گرمایش یکی از روشهای مهم برای بررسی عملکرد مدار و بالانس هیدرولیکی است و اختلاف دمای این دو نقطه میتواند اطلاعات مفیدی درباره وضعیت گردش و انتقال انرژی ارائه کند. به همین دلیل در سرویس و نگهداری موتورخانه، اندازهگیری دما در کنار پارامترهایی مانند فشار و جریان، بخش مهمی از فرآیند عیبیابی و کنترل عملکرد تجهیزات محسوب میشود.
اندازهگیری دمای لولههای رفت و برگشت
یکی از مهمترین کاربردهای ترمومتر تماسی در موتورخانه، اندازهگیری دمای لولههای رفت و برگشت است. در سیستمهای گرمایشی، آب گرم پس از دریافت انرژی حرارتی از دیگ یا سایر تجهیزات وارد مدار میشود و پس از انتقال بخشی از این انرژی به رادیاتورها، فنکویلها یا سایر مصرفکنندهها، با دمای متفاوت به موتورخانه بازمیگردد. با قرار دادن پرُب مناسب روی لوله رفت و سپس لوله برگشت میتوان دمای هر دو مسیر را ثبت و اختلاف آنها را بررسی کرد. تجهیزات تخصصی اندازهگیری دما برای سیستمهای گرمایشی نیز به طور مشخص برای اندازهگیری دمای رفت و برگشت طراحی یا معرفی شدهاند و این اختلاف دما میتواند در ارزیابی عملکرد سیستم و بالانس هیدرولیکی مورد استفاده قرار گیرد.
کاربرد ترمومتر تماسی برای بررسی دیگ موتورخانه
دیگ یکی از اصلیترین تجهیزات موتورخانه است و کنترل دمای قسمتهای مختلف آن برای بررسی عملکرد سیستم اهمیت دارد. ترمومتر تماسی میتواند برای اندازهگیری دمای لولههای ورودی و خروجی دیگ یا بررسی دمای سطح برخی اجزای قابل دسترس مورد استفاده قرار گیرد. مقایسه دمای نقاط مختلف میتواند به تکنسین کمک کند تا تغییرات غیرعادی را سریعتر تشخیص دهد و در صورت وجود اختلاف غیرمنتظره، بررسی بیشتری روی گردش آب، انتقال حرارت، تنظیمات سیستم یا وضعیت تجهیزات انجام دهد. البته برای اندازهگیری دمای داخلی سیال یا نقاطی که دسترسی مستقیم به آنها وجود ندارد، باید از پرُب و روش اندازهگیری متناسب با همان کاربرد استفاده شود و نمیتوان یک نوع سنسور را برای تمام قسمتهای دیگ مناسب دانست.
اندازهگیری دمای مبدل حرارتی
مبدل حرارتی یکی دیگر از قسمتهایی است که بررسی دمای ورودی و خروجی آن میتواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت انتقال حرارت ارائه کند. در موتورخانههایی که از مبدلهای حرارتی برای انتقال انرژی بین دو مدار استفاده میشود، میتوان دمای مسیرهای مختلف را در نقاط مناسب اندازهگیری و با شرایط مورد انتظار مقایسه کرد. اختلاف دمای ورودی و خروجی در چنین تجهیزاتی میتواند در کنار سایر پارامترهای سیستم برای بررسی عملکرد مبدل مورد توجه قرار گیرد. اگر دماها با شرایط طراحی یا عملکرد معمول سیستم سازگار نباشند، ممکن است نیاز باشد عواملی مانند جریان، گرفتگی، رسوب، وضعیت شیرها یا شرایط مدار مورد بررسی قرار گیرند؛ بنابراین ترمومتر تماسی بیشتر به عنوان یک ابزار تشخیصی در کنار سایر تجهیزات مورد استفاده قرار میگیرد.
بررسی عملکرد پمپ با ترمومتر تماسی
پمپها معمولاً برای جابهجایی آب در مدارهای گرمایشی و تأسیساتی مورد استفاده قرار میگیرند و تغییر دمای غیرعادی برخی قسمتهای آنها میتواند نشانهای برای بررسی بیشتر باشد. با استفاده از ترمومتر تماسی میتوان در شرایط مناسب دمای بخشهای قابل دسترس پمپ یا خطوط متصل به آن را بررسی کرد و نتایج را با وضعیت عادی همان تجهیز یا تجهیزات مشابه مقایسه نمود. البته برای تشخیص دقیق مشکلاتی مانند خرابی یاتاقان، عدم همراستایی یا مشکلات موتور، اندازهگیری دما به تنهایی کافی نیست و ابزارهایی مانند دوربین حرارتی و تجهیزات الکتریکی نیز میتوانند اطلاعات تکمیلی ارائه دهند. در برنامههای نگهداری پیشگیرانه، مقایسه دمای تجهیزات مشابه و همچنین مقایسه دمای یک تجهیز با سوابق قبلی آن یکی از روشهای مفید برای شناسایی تغییرات غیرعادی است.
تشخیص اختلاف دمای غیرعادی در موتورخانه
یکی از مزیتهای مهم ترمومتر تماسی این است که امکان اندازهگیری و مقایسه نقاط مشخص را فراهم میکند. برای مثال تکنسین میتواند دمای دو طرف یک تجهیز، دو نقطه از یک لوله یا دمای رفت و برگشت یک مدار را اندازهگیری کند و سپس اختلاف آنها را بررسی نماید. اگر اختلاف دما نسبت به مقدار مورد انتظار سیستم بسیار زیاد یا بسیار کم باشد، این وضعیت میتواند دلیلی برای بررسی بیشتر جریان، انتقال حرارت، شیرها، مبدل یا سایر اجزای مرتبط باشد. البته مقدار مناسب اختلاف دما به نوع سیستم، طراحی، بار حرارتی و شرایط کارکرد وابسته است و نباید یک عدد ثابت را برای تمام موتورخانهها به عنوان معیار قطعی در نظر گرفت.
کاربرد ترمومتر تماسی برای بررسی رادیاتورها و مدار گرمایش
ترمومتر تماسی تنها برای تجهیزات اصلی موتورخانه کاربرد ندارد و میتوان از آن برای بررسی مدار توزیع حرارت نیز استفاده کرد. در سیستمهایی که آب گرم به رادیاتورها، فنکویلها یا سایر مصرفکنندهها ارسال میشود، اندازهگیری دمای رفت و برگشت میتواند به بررسی نحوه توزیع حرارت کمک کند. اگر بخشی از سیستم دمای متفاوتی نسبت به قسمتهای مشابه داشته باشد، تکنسین میتواند با اندازهگیریهای بیشتر مسیر جریان و وضعیت مدار را بررسی کند. اندازهگیری دمای سیستم گرمایشی و انجام بالانس هیدرولیکی بر اساس اختلاف دما از کاربردهایی است که برای تجهیزات اندازهگیری دمای سیستمهای گرمایشی نیز مطرح شده است.
اندازهگیری دمای لوله با پرُب تماسی
برای اندازهگیری دمای لوله در موتورخانه معمولاً باید از پرُبی استفاده شود که برای تماس با سطح لوله مناسب باشد. در برخی تجهیزات حرفهای از پرُبهای گیرهای استفاده میشود که دور لوله قرار میگیرند و امکان اندازهگیری سریع دمای سطح لوله را فراهم میکنند. این نوع پرُب بهخصوص برای مقایسه دمای رفت و برگشت بسیار کاربردی است، زیرا میتوان دو نقطه مختلف را با سرعت بیشتری بررسی کرد. برای نمونه، ترمومترهای گیرهای تخصصی مانند Testo 115i برای سرویس و عیبیابی سیستمهای گرمایشی و اندازهگیری دمای رفت و برگشت معرفی شدهاند.
تفاوت ترمومتر تماسی و لیزری در موتورخانه
ترمومتر تماسی و ترمومتر لیزری هر دو در موتورخانه کاربرد دارند، اما روش اندازهگیری آنها متفاوت است و انتخاب بین آنها به نوع کاربرد بستگی دارد. ترمومتر لیزری یا مادون قرمز امکان اندازهگیری سریع و بدون تماس را فراهم میکند و برای بررسی سریع تعداد زیادی از نقاط، تجهیزات داغ یا نقاطی که دسترسی به آنها دشوار است بسیار مناسب است. در مقابل، ترمومتر تماسی برای اندازهگیری مستقیم یک نقطه مشخص میتواند انتخاب مناسبی باشد و در شرایطی که سطح براق یا بازتابنده است، مزیت آن نسبت به اندازهگیری مادون قرمز بیشتر میشود. به همین دلیل در یک موتورخانه حرفهای، استفاده از هر دو روش میتواند مکمل یکدیگر باشد؛ ترمومتر لیزری برای بررسی سریع و پیدا کردن نقاط مشکوک و ترمومتر تماسی برای اندازهگیری دقیقتر نقطه موردنظر.
چرا برای لولههای فلزی ترمومتر تماسی کاربردی است؟
یکی از مشکلات اندازهگیری مادون قرمز روی برخی لولهها و سطوح فلزی، بازتابندگی و گسیلندگی پایین سطح است. فلزات براق و صیقلی میتوانند تابش محیط را بازتاب دهند و در صورت تنظیم نامناسب ضریب گسیلندگی، باعث خطا در اندازهگیری ترمومتر غیرتماسی شوند. در چنین شرایطی، تماس مستقیم پرُب با سطح میتواند روش مناسبتری برای اندازهگیری دمای سطح باشد، البته به شرط آنکه پرُب به درستی نصب شده باشد و تماس حرارتی مناسبی با سطح برقرار کند. بنابراین برای تکنسین موتورخانه که مرتباً با لولههای فلزی، شیرآلات و تجهیزات فلزی سروکار دارد، داشتن ترمومتر تماسی مناسب میتواند مکمل مهمی برای ترمومتر لیزری باشد.
کاربرد ترمومتر تماسی در عیبیابی موتورخانه
ترمومتر تماسی را میتوان به عنوان یکی از ابزارهای عیبیابی در کنار سایر تجهیزات اندازهگیری به کار برد. اگر یک سیستم گرمایشی به اندازه کافی گرم نمیکند، یک پمپ عملکرد غیرعادی دارد یا انتقال حرارت در یک مدار مطابق انتظار نیست، اندازهگیری دما در چند نقطه میتواند سرنخهایی درباره محل مشکل ارائه دهد. برای مثال مقایسه دمای ورودی و خروجی یک مبدل، دمای رفت و برگشت یک مدار یا دمای نقاط مختلف یک لوله میتواند مشخص کند که آیا اختلاف دما با شرایط معمول سیستم سازگار است یا نیاز به بررسی بیشتری دارد. با این حال، دما به تنهایی علت خرابی را مشخص نمیکند و باید نتایج اندازهگیری با فشار، دبی، وضعیت شیرها، بار سیستم و اطلاعات سازنده تجهیزات در کنار یکدیگر تحلیل شوند.
نقش ترمومتر تماسی در نگهداری پیشگیرانه موتورخانه
نگهداری پیشگیرانه به جای آنکه منتظر خرابی کامل تجهیزات بماند، تلاش میکند تغییرات غیرعادی را قبل از ایجاد مشکل جدی شناسایی کند. ثبت دمای تجهیزات در دورههای مختلف میتواند در این فرآیند مفید باشد، زیرا افزایش تدریجی دمای یک تجهیز نسبت به سوابق قبلی ممکن است نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد. برای تجهیزات دوار مانند موتورها و پمپها نیز مقایسه دمای عملکردی یک دستگاه با تجهیزات مشابه یا با سابقه قبلی همان دستگاه از روشهای مطرح در پایش وضعیت حرارتی است. بنابراین اگر اندازهگیریها به شکل منظم و در شرایط کاری قابل مقایسه ثبت شوند، ترمومتر تماسی میتواند از یک ابزار اندازهگیری ساده به بخشی از سیستم پایش و نگهداری تجهیزات موتورخانه تبدیل شود.
نکات مهم هنگام اندازهگیری دما در موتورخانه
برای رسیدن به نتیجه قابل اعتماد، تنها داشتن یک ترمومتر تماسی کافی نیست و نحوه استفاده از آن نیز اهمیت زیادی دارد. پرُب باید در نقطه مناسب قرار بگیرد و تماس حرارتی خوبی با سطح برقرار کند تا دمای اندازهگیریشده تا حد امکان نماینده دمای واقعی همان نقطه باشد. بهتر است اندازهگیریها در شرایط کاری مشابه انجام شوند تا مقایسه نتایج معنا داشته باشد و اگر هدف بررسی تغییرات یک تجهیز در طول زمان است، تا حد امکان همان نقطه با همان روش اندازهگیری شود. همچنین محدوده دمایی پرُب، نوع سنسور، سرعت پاسخ و دقت دستگاه باید متناسب با شرایط موتورخانه انتخاب شود و برای دماهای بالا نیز حتماً محدودیتهای سازنده تجهیزات اندازهگیری رعایت شود.
چگونه ترمومتر تماسی مناسب موتورخانه انتخاب کنیم؟
برای انتخاب ترمومتر تماسی مناسب موتورخانه باید ابتدا نوع کاربرد مشخص شود. اگر هدف اصلی اندازهگیری دمای لولههای رفت و برگشت است، دستگاهی با پرُب گیرهای یا پرُب سطحی مناسب میتواند انتخاب کاربردیتری باشد، در حالی که برای اندازهگیری دمای نقاط مختلف ممکن است ترمومتر دارای ورودی ترموکوپل و قابلیت استفاده از چند نوع پرُب انتخاب بهتری باشد. محدوده اندازهگیری دما، نوع سنسور، دقت، سرعت پاسخ، طول کابل، نوع اتصال پرُب، قابلیت ثبت حداقل و حداکثر دما و امکان ثبت یا انتقال دادهها نیز از مشخصاتی هستند که باید هنگام خرید بررسی شوند. برخی تجهیزات حرفهای HVAC نیز امکان اندازهگیری دمای رفت و برگشت و ثبت نتایج را در کنار سایر پارامترهای سیستم فراهم میکنند.
آیا ترمومتر تماسی برای تمام تجهیزات موتورخانه مناسب است؟
خیر، ترمومتر تماسی یک ابزار عمومی است اما نوع پرُب و روش اندازهگیری باید متناسب با تجهیز انتخاب شود. برای اندازهگیری دمای سطح لوله، پرُب گیرهای یا سطحی میتواند مناسب باشد، در حالی که برای اندازهگیری دمای داخلی یک سیال به پرُب مناسب برای ورود به محیط نیاز است. همچنین در نقاطی که دسترسی خطرناک است یا قطعه در حال حرکت است، استفاده از روش غیرتماسی ممکن است ایمنی و سرعت بیشتری داشته باشد. بنابراین بهتر است به جای انتخاب یک دستگاه صرفاً بر اساس محدوده دمایی، کل کاربردهای مورد انتظار در موتورخانه بررسی شود و دستگاه و پرُب متناسب با آنها انتخاب شوند.
خرید ترمومتر تماسی
اگر قصد خرید ترمومتر تماسی را دارید، انتخاب دستگاهی با دقت بالا، سنسور باکیفیت و محدوده اندازهگیری مناسب اهمیت زیادی دارد. ترمومترهای تماسی با قابلیت اندازهگیری مستقیم دما، گزینهای ایدهآل برای صنایع غذایی، آزمایشگاهها، تعمیرات فنی و کنترل کیفیت هستند. مجموعه نیروسنجش با ارائه تجهیزات تخصصی اندازهگیری، انواع ابزارهای دقیق مانند ترمومتر تماسی و ترمومتر لیزری را برای کاربردهای مختلف صنعتی و حرفهای عرضه میکند. انتخاب صحیح تجهیزات اندازهگیری، به افزایش دقت نتایج، کاهش خطا و بهبود فرآیندهای کاری کمک خواهد کرد.
جمعبندی
ترمومتر تماسی در موتورخانهها یکی از ابزارهای کاربردی برای اندازهگیری، مقایسه و پایش دمای تجهیزات و مدارهای گرمایشی است. اندازهگیری دمای لولههای رفت و برگشت، بررسی ورودی و خروجی مبدل حرارتی، کنترل دمای برخی قسمتهای دیگ، بررسی خطوط متصل به پمپ و ارزیابی وضعیت مدار گرمایش از مهمترین کاربردهای آن هستند. مزیت اصلی این ابزار، امکان اندازهگیری مستقیم دمای نقطه موردنظر است و در شرایطی که سطح فلزی براق یا بازتابنده باشد، میتواند مکمل مناسبی برای ترمومتر لیزری باشد. از طرف دیگر، برای عیبیابی دقیق نباید تنها به یک عدد دما تکیه کرد و بهتر است نتایج با شرایط کاری سیستم، دماهای قبلی، نقاط مشابه و سایر پارامترهای تأسیساتی مقایسه شوند. اگر اندازهگیری دما به صورت منظم و با پرُب مناسب انجام شود، ترمومتر تماسی میتواند در سرویس، نگهداری پیشگیرانه، عیبیابی و بررسی عملکرد موتورخانه نقش مهمی داشته باشد.
